Alle lof zij toe aan Allah, de Heer der werelden en gebeden en vrede zij met de Boodschapper van Allah die als barmhartigheid naar gehele mensheid is neergezonden en met zijn familie, metgezellen en degenen die hem bijstonden.

Recentelijk heeft de vereniging van Imams in Nederland (VIN) diverse vragen binnengekregen omtrent orgaandonatie, met name na het aannemen van de nieuwe wet over actieve donorregistratie. Wat nieuw is aan deze nieuwe wet, is dat wanneer er geen bewuste keuze is vastgelegd in het Donorregister, de officiële instanties ervanuit mogen gaan dat iemand geen bezwaar heeft tegen donatie van zijn of haar organen bij overlijden. Directe nabestaanden behouden in dit geval wel de mogelijkheid om de donatie van de organen van de overledene tegen te houden.

Vanwege de onduidelijkheden die er zijn en vanwege onze betrokkenheid als VIN wensen wij het volgende hierover mee te delen: de kwestie van orgaandonatie en de implementatie hiervan betreft een hedendaagse vraagstuk. Deze kwestie was niet bekend in de eerste eeuwen van het ontstaan van de islam, daarom kan men niet beroep doen op studies en onderzoeken van de geleerden uit de voorgaande eeuwen. Dit betekent echter wel dat er in beginsel geen specifieke regels en of eenduidige bewijzen hierover te vinden zijn vanuit de Koran en de Soenna. Gezien het een nieuwe kwestie betreft, hebben de hedendaagse geleerden zich ingespannen om het vanuit een islamitisch perspectief te verduidelijken. Hierbij is rekening gehouden met de fundamenten van het geloof en de basisprincipes van de Sharia.

De meningen van de geleerden zijn hierover verdeeld. Enerzijds is er een aantal geleerden dat het verbiedt en anderzijds is er een overgrote meerderheid van geleerden die van mening is dat het in principe toegestaan is om menselijke organen en ledenmaten te doneren en te implanteren. Dit geldt zowel voor donatie door een levende persoon naar een andere levende persoon als door een overleden persoon naar een levende persoon. (Lees onder de foto verder.)

De mening dat het is toegestaan, is de mening van vrijwel alle hedendaagse fatwa-commissies wereldwijd, zoals de Internationale Fiqh (jurisprudentie) Academie, die tientallen geleerden als leden heeft. Verder is dat ook de mening van de Europese Raad voor Fatwa en Onderzoek. De Al-Azhar in Egypte heeft ook een soortgelijke uitspraak gedaan.

Deze groepen geleerden die het toestaan, baseren dit voornamelijk op het feit dat orgaandonatie iets betreft wat in het voordeel van de mens is, bijdraagt aan het beschermen van menselijke levens en het behouden van de menswaardigheid. Echter is het volgens hen enkel toegestaan onder een aantal voorwaarden en is het gebonden aan een aantal regels. Deze zullen wij hieronder kort opsommen:

• het doneren mag niet ten koste gaan van het leven van de donor zelf. Zo mag men geen organen en of ledenmaten doneren waarvan de persoon afhankelijk is. Een hart of een lever mag men om die reden niet doneren (wanneer men in leven is);
• het moet vrijwillig zijn en vrij van elke vorm van dwang en belangen zoals het kopen en/of verkopen (handel) van deze ledematen en/of organen;
• het moet de enige medische optie zijn. Als er alternatieven zijn, dan is het niet toegestaan;
• de slaagkans van de operatie en het aanslaan van de behandeling dient redelijk hoog tot hoog te zijn en niet zeer onwaarschijnlijk of laag;
• dat wat gedoneerd wordt mag geen erfelijke elementen of vruchtbare kenmerken hebben, zoals het doneren van vruchtbare eierstokken. Het mengen van nageslacht is immers niet toegestaan binnen de islam.

De mening van de VIN omtrent deze kwestie wijkt niet af van bovenstaande mening van de geaccepteerde fatwa-commissies die eerder zijn genoemd.

In het uitzonderlijke geval dat een persoon hersendood verklaard wordt, zijn de meningen over donatie van de organen ook verdeeld. Hersendood betekent dat alle functies van de hersenen zijn gestopt en ook nooit meer kunnen herstellen. Hierbij functioneert het hart door middel van apparaten en zelden op een natuurlijke wijze. De meningen van de geleerden zijn ook hier weer in twee groepen onder te verdelen:

• één groep beschouwt de staat van het hersendood zijn als een natuurlijke dood. Deze opvatting wordt door betrouwbare artsen bevestigd en gedeeld. Daarmee zeggen deze geleerden dus dat het toegestaan is om als het ware ‘de stekker eruit te trekken’ en de ledenmaten en of organen van het individu te transplanteren. Volgens hen is degene die hersendood is ook religieus gezien dood;
• de tweede groep is van mening dat er pas sprake is van een dood op het moment dat de ziel het lichaam volledig ‘verlaat’. Dat wil zeggen dat er geen teken meer is van leven in welke deel van het lichaam dan ook. Deze geleerden en juristen zijn, tenzij er overduidelijke tekenen zijn dat iemand daadwerkelijk is overleden, uiterst voorzichtig in het dood verklaren van het individu. Dit heeft voornamelijk te maken met de consequenties van deze verklaring. Denk hierbij aan de rituele wassing, het proces van begraven en het verdelen van het erfgoed tussen de nabestaanden.

Het probleem blijkt echter dat veel ledenmaten en organen enkel gebruikt kunnen worden als het lichaam nog (deels) functioneert en men in een staat van hersendood verkeert. Zodra het hart stopt met werken, verliezen veel organen van het lichaam hun bruikbaarheid en functie. Onze huidige mening betreffende de situatie waarin iemand hersendood wordt verklaard, is als volgt:

De nieuwe wet is aangenomen, maar is praktisch tot aan zomer 2020 nog niet uitvoerbaar. Dit geeft de moslims en de religieuze instellingen extra tijd om deze kwestie zorgvuldig te bestuderen en de specialisten op dat gebied te raadplegen om een helder en vooral correct standpunt in te nemen. Om die reden achten wij het voorlopig niet wenselijk om hier overhaaste conclusies over te trekken en religieuze uitspraken te doen. Dit geldt met name voor personen die hier niet bevoegd toe zijn. Het verbieden c.q. toestaan van zaken, in de naam van het geloof, zonder gedegen opleiding en kennis, is een kwalijke zaak. Denk hierbij aan de interpretatie van Koranische vers: “En zeg niet over wat uw tongen beweren van onwaarheid, “Dit is wettig en dit is onwettig,” om leugens over Allah te verzinnen. Inderdaad, degenen die leugens over Allah verzinnen, zullen niet slagen.” (Annahl – Deel 14 vers 116)

Ten slotte wensen wij te benadrukken dat wij de zaken enkel vanuit een religieus perspectief benaderen en de uiteindelijke beslissing en verantwoordelijkheid liggen volledig bij het individu zelf.

En Allah weet het beste,

De Vereniging van Imams in Nederland

Het bericht Orgaandonatie in de islam verscheen eerst op 't Kennishuys.

In de hoofden, daar begint het. Want met een ideologisch verhaal worden moslimjongeren gerekruteerd en mensen gedood. Of het nou ISIS, Al Qaida of straks wat anders heet: het gedachtegoed van deze organisaties dient daarom vernietigd te worden. Een vernietiging door inhoud, en door geleerden met kennis van zaken. Het is immers de islam, de Qur’an, de Profetische overleveringen die ze misbruiken om hun vernietigende gedachten en vreselijke daden te legitimeren. En ondanks dat ISIS nu in Syrië fysiek verslagen lijkt te zijn, blijft de vraag waar het gedachtegoed opnieuw tot ontploffing zal komen. Wat gaan de Nederlandse en Belgische terugkeerders doen? Ze komen terug met lege handen maar niet met lege hoofden.

Vandaag verschijnt het boek Weerlegging van ISIS waarin de gedachten achter ISIS worden ontmaskerd. De auteur is shaykh Muhammad Al-Yaqoubi. Het boek is tot stand gekomen omdat er een grote behoefte is aan inhoudelijke weerlegging van het gedachtegoed van terreurorganisaties als ISIS. Het boek geeft inzicht in hoe deze groeperingen de islam misbruiken, hoe de ideologie van terroristen te bestrijden is en hoe radicalisering van jongeren voorkomen kan worden.

Over de auteur

Het boek is vanaf vandaag beschikbaar: kennishuys.com/boeken

Het bericht PERSBERICHT: “Oorlog begint in de hoofden” verscheen eerst op 't Kennishuys.

Nog een bekentenis: na het kinderboek over Imam Malik en het fiqhwerk Arrisala, dacht ik, in mijn vooroordeel, dat ’t Kennishuys waarschijnlijk wel weer met een malikitisch boek zou komen. Naast de hanafitische rechtschool (met name gevolgd door onze Turkse en Pakistaanse broeders en zusters), is de malikitische rechtschool traditioneel namelijk sterk vertegenwoordigd onder moslims van Noord-Afrikaanse komaf (Algerije, Tunesië, Libië en Marokko). Schip der redding – Safinat annaja in het Arabisch – is echter een klassiek werk in de shafi’itische rechtschool, met name gevolgd in landen als Syrië, Palestina, Egypte, Somalië, Jemen, Indonesië en Maleisië. En, aldus vertaler Abdelmalik Simon, ook in delen van Turkije en Irak.

Ik zocht in de verborgen krochten van mijn hoofd en boekenkast naar shafi’itische kennis, maar afgezien van mijn kleine Al Ghazali-collectie lag er weinig expliciet shafi’itisch op de planken, of in het hoofd. Ik vond alleen een klein boekje in het Engels: The Shafi’i Manual of Purity, Prayer & Fasting geschreven door Tashfeen Ekram.  Tweeënzestig pagina’s, slank op de plank. Ik had het ooit aangeschaft tezamen met een boek over hanafitische fiqh, omdat ik merkte dat er tijdens mijn sessies bekeerlingenbegeleiding steeds meer vragen kwamen over verschillende gebruiken in verschillende moskeeën en geloofsgemeenschappen. Daar kon ik met de basale pamflet-islam* die mij tot dan toe geleerd was, niet mee uit de voeten. Daarnaast sloten er steeds vaker moslims van Marokkaanse, Turkse, Indonesische en Pakistaanse komaf aan bij deze sessies, stuk voor stuk jonge gasten die een tijdje buiten islam geleefd hadden en die weer aansluiting zochten met hun gemeenschappen en geloof.

Het hielp me immens om de diversiteit van de moslimgemeenschap niet alleen cultureel, maar ook theologisch te kunnen duiden en zo meer ruimte voor elkaars karakter en achtergrond te creëren. Bovendien helpt het om onmin te voorkomen, wanneer je de uitleg van Qur’an en Soenna niet nodeloos vernauwt. Er is bijna niets vervelender dan mensen die elkaar religieus of ideologisch de maat nemen. Dat lijkt me niet de reden dat we moslim zijn (geworden). De mijne is het in ieder geval niet.

Terug naar het boek: als we het over auteurschap hebben, dan staat Imam al Hadrami’s naam bovenaan de tekst. Hij is gestorven in 1271 H, halverwege de 19de eeuw en was afkomstig van Jemen. Hij heeft de eerste hoofdstukken van Schip der redding geschreven (tot en met ‘zaka’). Het boek is verder nog aangevuld met het hoofdstuk over vasten door Imam Al Jawi (jawel, van Java, Indonesië, ) en met werk van enkele andere geleerden. Dit geheel is aangevuld met selectief geplaatste, cursieve uitleg van de vertaler. Het hoofdstuk van de bedevaart is zelfs in het geheel van de hand van de vertaler.

Dat lijkt misschien een beetje een potje en, om eerlijk te zijn, merk je in de latere hoofdstukken zeer zeker wat stijlverschil, maar het hindert noch het begrip, noch het leesplezier. Daarnaast heeft vertaler Abdelmalik Simon ruimschoots zijn sporen verdiend in zowel religieus vertaalwerk als in de studie van shafi’i fiqh, zoals te lezen valt in de introductie en in zijn korte biografie achterin het boek.

Schip der redding omvat nagenoeg alle basiszaken die je als moslim moet weten voor de dagelijkse praxis van je geloof: islam en imaan (credo), reinheid, gebed, begrafenisrituelen, armenbelasting, vasten en de bedevaart. Het is een (zeer) beknopt handboek geworden waarin de shafi’itische visie wordt weergegeven binnen 100 pagina’s.

Als we kijken naar de regelgeving die naar voren komt in het boek, dan zie je soms opmerkelijke zaken voor een Nederlandse, 21ste-eeuwse moslim. Zo staan er bijvoorbeeld in het hoofstuk ‘Reinheid’ aanwijzingen over het schoonmaken van je billen met stenen, au! (Wat de vertaler overigens prima aanvult met moderne opties). Tegelijkertijd is het mooi om te zien hoe concreet en volledig zonder schaamte een dergelijke handleiding 170 jaar geleden is uitgewerkt. Kom daar maar eens mee in Victoriaanse tijden, al die praatjes over lichaamsopeningen en seksualiteit!

Als het over het gebed gaat zien we dat het vooral over de mechanische uitvoering gaat. Hoe sta je, zit je, praat je, buig je, maar vooral: wanneer ‘telt’ het. Hier hoef je niet direct op zoek te gaan naar spirituele verlichting. Zoals de ondertitel vermeldt, het gaat over ‘wat de dienaar verplicht is ten opzichte van diens Heer.’ Je leest er in je hoofd bijna achteraan: “En nu aan het werk!” Toch is dit ook interessante kost: voor degenen die gewend zijn aan een bepaalde uitvoering van het gebed (of je nu malikitisch of hanafitisch of pamflettisch van aard bent), geldt dat je kleine verschillen zult gaan zien, zoals diversiteit in tempo (pauzeren met subhanAllah) of in de soorten en momenten van het uitspreken van smeekbeden.

Daarnaast is het prachtig om te zien dat er een bepaalde vorm van geslachtelijke inclusiviteit plaatsvindt. Zo spreekt de tekst over mannen, vrouwen én ‘hermafrodieten’ (tegenwoordig vaak breder geduid als ‘intersekse’) als het gaat over de verschillende vormen van het gezamenlijk gebed. Uiteraard is de uitleg ervan anders dan je zou hopen in deze tijden van ’t gelijkwaardigheidsbeginsel. Het geeft echter wel een sterke mate van openheid aan wat betreft het spreken over gender, die we in vele gedeelten van onze gemeenschappen allang verloren zijn. En hoe mooi is het, om dat terug te vinden in een 170 jaar oude tekst?

De tekst bevat ook uitspraken die de noodzaak van de uitleg van een docent benadrukken. Zo lezen we bijvoorbeeld in het hoofdstuk over ‘Begrafenis’ dat de overledene omwille van vier zaken zou kunnen worden opgegraven. Met name puntje 3 zag ik niet aankomen: “omwille van de rijkdom die is mee begraven.” Uiteraard geldt ’t principe van ‘lees dit met een docent’ nog sterker voor hoofdstukken als ‘zaka’, want als we als Nederlandse moslims ergens hopeloos in verdwaald raken, dan is het wel bij het berekenen van de armenbelasting! Het is gewoonweg een vak op zich.

Schip der redding is een prachtig, charmant boek, dat genoeg vragen oproept voor een uitleg of vervolgpublicatie. Dus, de vraag dringt zich op na publicatie: wie gaat dit boek in een mooie reeks lessen vervatten? Kom maar op!

Geschreven door: Nouredinne Steenvoorden op Wijblijvenhier.nl.

Het bericht “Dat lijkt me niet de reden dat we moslim zijn” verscheen eerst op 't Kennishuys.